Kritika / Pozorište / Umetnost

Carstvo nebesko

Premijera predstave „Carstvo nebesko“ slovenačkog reditelja Jerneja Lorencija nedavno je izvedena na scenama Narodnog pozorišta i Bitef teatra u Beogradu u okviru 51. Bitefa. Pored  grčke i judeo-hrišćanske mitologije, čini se da je malo ko očekivao u fokusu jedne predstave priču o kosovskoj mitologiji i Kosovkom boju opisanima u srpskim epskim pesmama a upravo ta priča čini „Carstvo nebesko“.

Tematici kosovskog kulta i svenarodnog stradanja pristupa se u ovom ostvarenju iz tri različita plana. Prvi plan podrazumeva govorenje poezije na sceni. Glumci, njih devetoro, sede na sceni i izgovaraju epsku poeziju tako da svako ulazi u lik jednog od junaka naše epike. Govore se pesme „Kneževa večera“ „Propast carstva srpskoga“ „Kosovka djevojka“ „Smrt majke Jugovića“…koje su okosnica ili temelj predstave. Drugi plan donosi intimniji i neposredniji pristup likovima epskih pesama i upravo tu se ostvaruje sav tragički i dramski potencijal koji je dramskoj formi potreban. Maestralna Olga Odanović koja tumači lik majke Jugovića priziva u sećanje detinjstvo svoje dece i daje nam jednu drugačiju intimniju i ljudskiju predstavu o velikim junacima devet Jugovića. Nada Šargin, simbolično obučena u venčanicu, igra Kosovku devojku i  iznosi njenu ispovest pre i posle bitke vrlo odmereno i nenametljivo. Nataša Ninković nam snažno dočarava caricu Milicu. Ovde je akcenat više na ženskim nego na muškim likovima jer je njihova patnja ako ne veća ono bar jednaka patnji junaka. Junakinje oplakuju sinove, muževe, verenike i kroz njihove monologe sagledavamo užas velikog stradanja. Milutin Milošević recituje stihove pesme „Stefan Musić“ i tumači istoimeni lik, savremenim jezikom i dosta energično predstavlja nam dramatiku borbe. I najzad, treći plan jeste lični, glumci naime pričaju u svoje ime prepričavajući prve susrete sa epskom poezijom. Gubi se granica izmedju ljudi na sceni i ljudi u gledalištu. Pruža nam se mogućnost identifikacije sa  životnim pričama starije, srednje i mlađe generacije glumaca. Ovim planom, glumci se približavaju publici i uspostavlja se neka vrsta bliskosti i prijateljskog poverenja između aktera i posmatrača. Tri plana u predstavi funkcionišu paralelno, prepliću se i mešaju, zajedno čineći celinu, tako da Bojan Žirović koji igra kneza Lazara na vrlo simpatičan način, kao da priča anegdotu iz života, govori tekst pesme „Ženidba kneza Lazara“, dok Hana Selimović „Pohvalu knezu Lazaru“ govori s početka sa jednim mladalačkim otklonom da bi završne reči „Nema pohvale koje nisi dostojan“ izgovorila svečano i dostojanstveno, kao da i sama shvata istinitost tih reči. U predstavi igraju i Slaven Došlo, donoseći nam savremeni mladalački duh, više se ističući u drugom delu predstave, Branko Jerinić kao Vuk Branković i na kraju mada ne manje važan standardno dobar Nikola Vujović.

Predstava se posle prvog dela seli u Bitef teatar, što ima opravdanje na simboličkom nivou, jer je akcenat u Narodnom pozorištu na pesmama koje govore o pripremi Kosovske bitke, i većina tih pesama je geografski smeštena u grad Kruševac, dok se u Bitef teatru akcenat premešta na pesme koje govore o tome šta se dešavalo posle bitke. Dakle, kao da smo se iz Kruševca preselili na Kosovo, seleći se iz Narodnog pozorišta u Bitef teatar. Scenografija je vrlo svedena, pojednostavljena, naglasak je više na likovima i njihovim životima nego na nekim sporednim elementima. Muzika koja je zastupljena u predstavi bi se mogla protumačiti kao brehtovski momenat-još jedan postupak rušenja dramske iluzije koji su karakteristični za ovu predstavu. Delo jeste aktuelno, ali na jedan poseban način, jer patnja i užas koji ostaju posle bilo kog rata ili bitke univerzalne su stvari i ne treba ih ograničavati mestom ili vremenom. Lepota srpske epske poezije danas je zaboravljena, a u svetskoj književnosti naša domaća književnost je po malo čemu poznata kao po epici. „Carstvo nebesko“ donosi nam zaboravljeni sjaj epskih pesama spajajući tradiciju i savremeni teatar, vaskrsava veličanstvene junake kosovkog mita i sa njima važne ljudske vrednosti, čast, dostojanstvo, žrtvovanje, kao što nam skreće pažnju na tragiku stradanja čitavog jednog naroda.

Nada Petković

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s